دسته‌ها
مقالات

درمان تخمدان پلی کیستیک زنان با رژیم غذایی، دارو و جراحی

سندروم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) وضعیتی است که سطوح هورمون‌های زنان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. زنان مبتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک، مقادیر بالاتر از حد طبیعی هورمون های مردانه را تولید می‌کنند. این عدم تعادل هورمون باعث می‌شود دوره‌های عادت ماهیانه به تعویق بیافتد و باردار شدن برای آنها مشکل شود.

سندروم تخمدان پلی کیستیک همچنین باعث رشد مو در صورت و بدن و طاسی سر می‌شود و می‌تواند در بروز مشکلات سلامتی طولانی مدت، مانند دیابت و بیماری‌های قلبی مشارکت داشته باشد. قرص‌های ضدبارداری و داروهای دیابت می‌توانند به اصلاح عدم تعادل هورمونی و بهبود علائم کمک کنند. در ادامه نگاهی به دلایل سندروم تخمدان پلی کیستیک و تاثیر آن بر بدن زنان می‌اندازیم

سندروم تخمدان پلی کیستیک چیست؟


سندروم تخمدان پلی کیستیک یا PCOS یک مشکل هورمونی است که طی سال‌های فرزندآوری (در سنین ۱۵ تا ۴۴ سالگی) زنان را تحت تاثیر قرار می دهد. ۲.۲ و ۲۶.۷ درصد از زنانی که در این رده سنی قرار دارند مبتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک هستند اما از آن اطلاع ندارند. در یک پژوهش مشخص شده است این بیماری در حدود ۷۰ درصد از زنان مبتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک، تشخیص داده نشده بودند.

سندروم تخمدان پلی کیستیک بر تخمدان‌های زنان و ارگان‌های تولید مثل تولید کننده استروژن و پروژسترون هورمون‌های تنظیم کننده چرخه قاعدگی تاثیر می‌گذارد. تخمدان‌های زنانه، مقدار کمی هورمون‌های مردانه به نام آندروژن نیز تولید می‌کنند.

تخمدان‌ها تخمک‌ها را آزاد می‌کنند تا توسط اسپرم مرد بارور شوند. آزاد شدن ماهانه یک تخمک، «تخمک گذاری» نامیده می‌شود. هورمون تحریک کننده فولیکول (FSH) هورمون لوتئینه کننده (LH) تخمک گذاری را کنترل می کنند.‏ FSH هورمونی است که تخمدان را به تولید فولیکول کیسه‌ای که حاوی تخمک است، تحریک می‌کند و سپس هورمون LH تخمدان را وادار به آزاد کردن تخمک بالغ شده میکند.

سندروم تخمدان پلی کیستیک، یک سندروم با گروهی از علائم است که که بر تخمدان‌ها و تخمک گذاری تاثیر می‌گذارد. سه ویژگی اصلی آن عبارتند از:

  • وجود کیست در تخمدان‌ها
  • سطح بالای هورمون‌های مردانه
  • دوره‌های نامنظم قاعدگی یا به عقب افتادن دوره‌های عادت ماهیانه

در سندروم تخمدان پلی کیستیک تعداد زیادی کیسه کوچک پر از مایعات، درون تخمدان رشد می‌کند. کلمه پلی کیستیک به معنای «تعداد زیادی کیست» است.

این کیسه‌ها در واقع فولیکول‌ها هستند که هر یک از آن‌ها حاوی یک تخمک نابالغ می‌باشد. تخمک‌ها هرگز آنقدر بالغ نمی‌شوند که باعث تحریک تخمک گذاری شوند. عدم تخمک گذاری، سطوح استروژن، پروژسترون، FSH و LH را تغییر می‌دهد. سطح استروژن و پروژسترون پایین‌تر از حد معمول می‌شود؛ در حالی که میزان آندروژن بالاتر از حد معمول است. هورمون‌های مردانه اضافی، چرخه قاعدگی را مختل می‌کنند. بنابراین زنان مبتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک نسبت به میزان معمول، دوره‌های عادت‌ماهیانه کمتری را تجربه می‌کنند.

دلایل


دلایل سندروم تخمک پلی کیستیک

علت دقیق سندروم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) شناخته شده نیست؛ اما تصور می‌شود علت آن مربوط به سطوح غیر طبیعی هورمون باشد.

مقاومت به انسولین

انسولین هورمونی است که توسط پانکراس برای کنترل میزان قند خون ایجاد می‌شود. این هورمون به انتقال گلوکز خون به سلول‌های بدن، یعنی جایی که گلوکز برای تولید انرژی تجزیه می‌شود، کمک می‌کند.

مقاومت به انسولین یعنی بافت‌های بدن در مقابل اثرات هورمون انسولین، مقاوم هستند؛ بنابراین بدن برای جبران این نقص، به تولید انسولین اضافی نیاز دارد.

مقادیر بالای انسولین باعث می‌شود تخمدان‌ها تستوسترون بیش از حد تولید کنند که تستوسترون در رشد فولیکول‌ها (کیسه‌های حاوی تخمک موجود در تخمدان) مداخله می‌کند و از تخمک‌گذاری طبیعی جلوگیری می‌نماید.

مقاومت به انسولین همچنین می‌تواند باعث افزایش وزن شود که می‌تواند علائم PCOS  را بدتر کند؛ زیرا داشتن چربی اضافه باعث می‌شود بدن انسولین بیشتری تولید کند.

عدم تعادل هورمونی

به نظر می رسد بسیاری از زنان مبتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک، دچار عدم تعادل در هورمون‌های خاص هستند که این هورمون‌ها شامل موارد زیر می‌باشند:

  • بالا رفتن سطوح تستوسترون – هورمون تستوسترون اغلب به عنوان یک هورمون مردانه تصور می‌شود اما معمولاً بدن همه خانم‌ها مقادیر اندکی از آن را تولید می‌کند.
  • افزایش سطح هورمون لوتئینه کننده ‏(LH) – این هورمون باعث تحریک تخمک گذاری می‌شود اما در صورت بالا بودن سطح آن، ممکن است در تخمدان‌ها اثر غیرطبیعی داشته باشد.
  • سطوح پایین گلوبولین متصل شونده به هورمون جنسی(SHBG) – این هورمون، یک پروتئین در خون انسان است که به تسترون متصل می‌شود و اثر آن را کاهش می‌دهد.
  • افزایش سطح پرولاکتین در برخی از زنان مبتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک – پرولاکتین هورمونی است که باعث تحریک غدد پستان برای تولید شیر در دوره بارداری می‌شود.

علت دقیق وقوع این تغییرات هورمونی مشخص نیست. قبلا مطرح شده است که ممکن است مشکل در خود تخمدان، سایر غدد تولید کننده این هورمون‌ها یا در بخشی از مغز که کنترل تولید هورمون را برعهده دارد، آغاز شود. این تغییرات همچنین ممکن است در اثر مقاومت به انسولین ایجاد شوند.

عوامل ژنتیکی

سندروم تخمدان پلی کیستیک گاهی اوقات در خانواده‌ها ارثی است. اگر بستگان شما مانند مادر، خواهر و خاله شما دچار سندروم تخمدان پلی کیستیک باشند، خطر ابتلای شما به آن بیشتر است. این امر نشان می‌دهد که ممکن است یک ارتباط ژنتیکی درباره سندروم تخمدان پلی کیستیک وجود داشته باشد. اگر چه ژن‌های خاصی که در ارتباط با این بیماری باشند، هنوز شناسایی نشده‌اند.

علائم


علائم سندروم تخمک پلی کیستیک

اگر علائم سندروم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) را تجربه کنید، این علائم معمولاً باید در اواخر دوره نوجوانی یا اوایل دهه ۲۰ زندگی مشخص شوند. همه زنان مبتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک این علائم را ندارند و علائم آن می‌تواند از خفیف تا شدید متفاوت باشد. بعضی از خانم‌ها فقط مشکلات عادت ماهیانه را تجربه می‌کنند یا قادر به بارداری نیستند یا هر دو مورد.

علائم شایع سندروم تخمدان پلی کیستیک شامل موارد زیر است:

  • دوره‌های پریودی نامنظم یا عدم تجربه عادت ماهیانه
  • مشکل در باردار شدن به دلیل تخمک گذاری نامنظم یا عدم تخمک گذاری
  • رشد بیش از حد مو (هیرسوتیسم یا مرد مویی) که معمولاً در صورت، سینه، کمر یا باسن رخ می‌دهد.
  • افزایش وزن
  • نازک شدن موی سر و ریزش مو از این ناحیه
  • پوست چرب یا دارای آکنه

در صورت بروز هر یک از این علائم باید با پزشک خود صحبت کنید و در نظر بگیرید که ممکن است دچار سندروم تخمدان پلی کیستیک باشید.

 عوارض


مشکلات باروری

سندروم تخمدان پلی کیستیک یکی از شایع‌ترین دلایل ناباروری در زنان است. بسیاری از زنان هنگامی که در تلاش برای باردار شدن هستند، متوجه می‌شوند که دچار سندروم تخمدان پلی کیستیک می‌باشند.

طی هر چرخه قاعدگی، تخمدان‌ها یک تخمک را درون رحم آزاد می‌کنند. این روند تخمک‌گذاری نامیده می‌شود و معمولاً یک بار در ماه انجام می‌شود.

اما خانم‌هایی که مبتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک هستند، اغلب تخمک گذاری نادرست دارند یا تخمک گذاری در آن‌ها صورت نمی‌گیرد؛ به این معنی که دوره‌های عادت ماهیانه آنها نامنظم است یا عادت ماهیانه را تجربه نمی‌کنند و این امر باعث مشکل شدن بارداری می‌شود.

خطرات دراز مدت در طول زندگی

ابتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک می‌تواند احتمال ابتلا به سایر مشکلات سلامتی در دراز مدت را افزایش دهد. به عنوان مثال زنان مبتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک، بیشتر در معرض خطر موارد زیر می‌باشند:

  • دیابت نوع ۲- دیابت نوع ۲ یک بیماری مادام‌العمر است که باعث می‌شود سطح قند خون افراد بسیار بالا برود.
  • افسردگی و نوسانات خلقی – علت این وضعیت این است که سندروم تخمدان پلی کیستیک می‌تواند اعتماد به نفس و عزت نفس شما را تحت تاثیر قرار دهد.
  • فشار خون و کلسترول بالا که می‌تواند منجر به بیماری‌های قلبی و سکته مغزی شود.
  • آپنه خواب – ممکن است زنان دارای اضافه وزن، دچار آپنه خواب شوند. وضعیتی که باعث قطع تنفس در هنگام خواب می‌شود.

احتمال ابتلای زنانی که عادت ماهیانه آنها نامنظم است یا برای سال‌های بسیاری کمتر از ۳ تا ۴ دوره در سال پریود نشده‌اند به سرطان دیواره رحم (سرطان آندومتر)، بالاتر از حد متوسط است.

اما احتمال ابتلا به سرطان آندومتریال باز هم کم است و می‌توان با استفاده از روش‌های درمانی برای تنظیم عادت ماهیانه، مانند قرص‌های ضد بارداری یا دستگاه‌های درون رحمی (IUS) این احتمال را به حداقل رساند.

خطرات بارداری

اگر دچار سندروم تخمدان پلی کیستیک هستید، بیشتر در معرض خطر تجربه عوارض بارداری مانند فشار خون بالا (هایپرتنشن)، پره اکلامپسی، دیابت بارداری و سقط جنین قرار دارید.

به ویژه اگر چاق هستید این خطرات بسیار زیاد خواهند بود. اگر اضافه وزن دارید یا چاق هستید، می‌توانید قبل از تلاش برای بارداری، با کاهش وزن خطرات احتمالی برای خود را کاهش دهید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟ 


اگر دچار موارد زیر هستید باید به پزشک مراجعه کنید:

  • برای چند دوره پریود نشده اید اما باردار نیستید.
  • علائم سندروم تخمدان پلی کیستیک مانند رشد مو در صورت و بدن خود را تجربه می‌کنید.
  • بیش از ۱۲ ماه برای بارداری تلاش کرده‌اید اما موفق نبوده‌اید.
  • علائم دیابت مانند تشنگی بیش از حد یا گرسنگی، تاری دید یا کاهش وزن غیر قابل توضیح را تجربه می‌کنید.

اگر سندروم تخمدان پلی کیستیک دارید باید به طور مداوم زیر نظر پزشک متخصص خود بمانید. برای بررسی دیابت، فشارخون بالا و سایر عوارض احتمالی نیز به آزمایش منظم نیاز خواهید داشت.

تشخیص


معمولاً پزشکان سندروم تخمدان پلی کیستیک را در زنانی که حداقل دو مورد از این علائم را دارند، تشخیص می‌دهند:

  1. سطح آندروژن بالا
  2. چرخه عادت ماهیانه نامنظم
  3. وجود کیست در تخمدان‌ها

پزشک باید درباره اینکه آیا علائمی مانند آکنه، رشد موهای صورت و بدن و افزایش وزن را تجربه می‌کنید یا خیر از شما سوال بپرسد.

  • ممکن است برای یافتن هرگونه مشکل در تخمدان‌ها یا سایر قسمت‌های دستگاه تناسلی شما، معاینه لگن انجام شود. در طی این آزمایش، پزشک دستکش پوشیده و انگشتان خود را در واژن شما قرار می‌دهد و هرگونه رشد در تخمدان یا رحم شما را بررسی می‌کند.
  • آزمایش‌های خون برای بررسی اینکه میزان هورمون‌های مردانه شما بالاتر از سطح طبیعی است یا خیر، انجام می‌شوند. همچنین ممکن است برای بررسی میزان کلسترول، انسولین و تری گلیسیرید خون نیز آزمایش خون انجام دهید تا خطر ابتلا به بیماری‌های مرتبط با این وضعیت، مانند بیماری‌های قلبی و دیابت ارزیابی شود.
  • سونوگرافی از امواج‌های صوتی برای یافتن فولیکول‌های غیر طبیعی و سایر مشکلات مربوط به تخمدان‌ها و رحم استفاده می‌کند.

درمان تخمدان پلی کیستیک


سندروم تخمدان پلی کیستیک قابل درمان نیست اما علائم آن قابل مدیریت است. از آنجا که یک فرد مبتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک می‌تواند طیف مختلفی از علائم را تجربه کند، یا فقط یک نشانه داشته باشد، گزینه‌های درمانی می تواند بسیار متفاوت باشد.

گزینه‌های درمانی اصلی با جزئیات کامل در ادامه بحث شده است:

 تغییرات سبک زندگی

تغییرات سبک زندگی برای درمان تخمک پلی کیستیک

در زنان دچار اضافه وزن، علائم و خطرات کلی برای ایجاد مشکلات سلامتی درازمدت ناشی از سندروم تخمدان پلی کیستیک را می‌توان با از دست دادن وزن اضافه تا حد زیادی بهبود بخشید.

تنها کاهش ۵ درصد از وزن بدن می تواند منجر به بهبود قابل توجهی در سندروم تخمدان پلی کیستیک شود. شما می‌توانید با محاسبه شاخص توده بدنی (BMI) وزن سالم خود را به دست بیاورید که اندازه گیری وزن شما نسبت به قد شما است. BMI طبیعی بین ۱۸.۵ تا ۲۴.۹ می باشد. از محاسبه گر وزن سالم BMI استفاده کنید تا مشخص شود که آیا BMI شما در محدوده سالم قرار دارد یا خیر.

شما می‌توانید با ورزش منظم و داشتن یک رژیم غذایی سالم، وزن خود را کاهش دهید.

رژیم غذایی شما باید شامل میوه و سبزیجات زیاد (حداقل ۵ وعده در روز)، غذاهای کامل ( مانند نان سبوس دار، غلات سبوس دار و برنج قهوه‌ای) گوشت بدون چربی، ماهی و مرغ باشد.

درمان دارویی تخمدان پلی کیستیک

درمان دارویی تخمدان پلی کیستیک

قرص‌های ضدبارداری و سایر داروها می‌توانند به تنظیم چرخه قاعدگی و درمان علائم سندروم تخمدان پلی کیستیک، مانند رشد مو و آکنه کمک کنند.

کنترل بارداری

مصرف روزانه استروژن و پروژسترون می‌تواند باعث بازیابی تعادل طبیعی هورمون‌ها شود، تخمک گذاری را تنظیم کند و علائم آن مانند رشد بیش از حد مو را بهبود ببخشد و از ایجاد سرطان آندومتریال پیشگیری کند. این هورمون‌ها به صورت قرص، چسب یا حلقه واژینال استفاده می‌شوند.

متفورمین

متفورمین (گلوکوفاژ، فورتامت) دارویی است که برای درمان دیابت نوع ۲ استفاده می شود و همچنین با بهبود سطوح انسولین، سندروم تخمدان پلی کیستیک را درمان می‌کند.

یک پژوهش نشان داده است که مصرف متفورمین در حین ایجاد تغییر در رژیم غذایی و ورزش، باعث کاهش وزن و کاهش قند خون می‌شود و سیکل قاعدگی طبیعی را بهتر از تغییر در ورزش و رژیم، تنظیم و بازیابی می‌کند.

کلومیفن

کلومیفن (کلومید) یک داروی باروری است که می‌تواند به زنان مبتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک در بارداری کمک کند. با این حال احتمال دوقلو شدن فرزند و چند قلویی را افزایش می‌دهد.

سایر علائم

از داروها همچنین می‌توان برای معالجه برخی دیگر از مشکلات مرتبط با سندروم تخمدان پلی کیستیک استفاده کرد از جمله:

  • داروهای کاهش وزن مانند اورلیستات در صورت وجود اضافه وزن
  • داروهای کاهش دهنده سطوح کلسترول (استاتین) در صورتی که سطوح کلسترول خون شما بالا باشد.
  • درمان آکنه

رفع موهای زائد

چند روش درمانی وجود دارد که می‌تواند به خلاص شدن از شر موهای ناخواسته یا جلوگیری از رشد آنها کمک کند. کرم افلورنیتین (وانیکا) یک داروی بدون نسخه است که رشد موها را متوقف می‌کند. همچنین می‌توان از لیزر موهای زائد و الکترولیز برای خلاص شدن از شر موهای ناخواسته روی صورت و بدن استفاده کرد.

جراحی

یک عمل جراحی جزئی که حفاری تخمدان لاپاراسکوپی ‏(LOD) نامیده می‌شود، می‌تواند یک گزینه درمانی برای مشکلات باروری مربوط به سندروم تخمدان پلی کیستیک باشد که به دارو پاسخ نمی‌دهد.

پزشک شما در حالی که تحت بیهوشی عمومی قرار گرفته‌اید، برش کوچکی در شکم شما ایجاد می‌کند و یک میکروسکوپ بلند و نازک به نام لاپاراسکوپ را به داخل شکم شما منتقل می‌کند.

تخمدان ها با استفاده از گرما یا لیزر برای تخریب بافتی که تولید کننده آندروژن‌ها (هورمون‌های مردانه) است، جراحی می‌شوند.

ثابت شده است که LOD، سطوح تستوسترون و هورمون لوتئینه کننده (LH) را پایین می‌آورد و سطح هورمون تحریک کننده فولیکول (FSH) را افزایش می‌دهد. این امر باعث تعادل هورمون‌های شما می‌شود و می‌تواند عملکرد طبیعی تخمدان‌ها را بازیابی کند.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *